Ấm tử sa Nghi Hưng
Dưới thời Dân Quốc khi thế chiến thứ 2 bùng nổ, ấm Nghi Hưng đã ngưng sản xuất trong tới khi Mao Trạch Đông chiếm được Hoa Lục. Tuy kỹ nghệ nặn ấm được phục hồi năm 1953 nhưng thời gian đầu cho các hợp tác xã quản lý và hàng chỉ đóng dấu " Trung Quốc Nghi Hưng " mà không đề tên người nặn, được sản xuất theo quy mô lớn cho đại chúng. Theo thời gian và nhu cầu tiêu thụ, càng ngày hàng Nghi Hưng càng đa dạng cả phẩm lẫn lượng.
Từ khi hàng Trung Quốc tràn ngập thị trường thế giới, ấm Nghi Hưng được tung ra rất nhiều, đâu đâu cũng thấy bán với giá rẻ, có khi hàng lố. Ấm cũng thường bán nguyên cả bộ (bao gồm ấm trà, ấm chuyên, chén và đĩa). Đặt trong hộp gỗ lót vải mềm trông tất mỹ thuật nhưng phẩm chất chỉ từ trung bình đến kém, ít khi có bộ nào đẹp. Theo những nhà nghiên cứu, hiện nay đất chính gốc Nghi Hưng không còn nhiều chỉ là đất đấy từ các nơi khác, có khi pha trộn hóa chất. Duy nhất còn có đất tử sa để làm ấm là công ty nổi tiếng Nghi Hưng Đệ Nhất Xưởng vì họ làm chủ một mỏ đất vẫn còn đang khai thác tại đây.
Cũng nên nói rõ, tử sa làm ấm không phải là đất sét như những loại đồ sứ thường mà là đá được nghiền nát một quá trình tinh luyện dài. Kỹ thuật ngày xưa chưa cao, chưa dùng máy móc lên đá đào về phải đập nhỏ, nghiền bằng xe lăn cho trâu kéo, giã bằng tay rồi sàng lọc qua nhiều giai đoạn, cho đến khi có thể dùng để nặn ấm. Thành thử ấm cũ ( người ta gọi là ấm nguyên khoáng) không thuần sắc, hạt thường lớn vì quy trình chế tạo theo lối thủ công. Chỉ ấm ngày nay dùng máy nghiền nên bề mặt ấm mới mịn. Tuy nhiên những ấm đất nổi hạt to, có lẫn mảnh đá li ti ( màu khác ) thường có giá cao vì là ấm đất cũ dùng nguyên liệu chế biến từ ngày xưa, khác với loại ấm làm bằng đất mới, nhẵn và bóng. Ấm tử sa sau khi nung rồi rất cứng có thể chịu được một lực ép thật cao, gõ lên thành tiếng kêu thanh và cao như tiếng khánh. Bỏ ra ngoài yếu tố thời gian của những món đồ cổ, về kỹ thuật cũng như mỹ thuật ấm mới tốt và đẹp hơn nếu chúng ta chọn loại hàng có phẩm chất cao mà giá cả lại rẻ hơn nhiều.
Nguyễn Duy Chính
